blog

Thijsse's Hof in mei

Fri, 04 May 2012 00:00:00 +0200

In mei kennen we van de 11e t/m de 14^e de zogenaamde ijsheiligen. Pas na die dagen mag je vorstgevoelig gewas in de koude grond planten. Maar de bloeimaand, zoals mei ook wel wordt genoemd, is dan al in volle gang. Veel gewassen leveren nu al oogst. Waar de spreuk: “onweer in mei maakt de boeren blij” vandaan komt heb ik niet kunnen achterhalen. Misschien weet u het? Laat het dan graag even weten op onze website: www.thijsseshof.nl waar u overigens ook nog veel informatie over Thijsse’s Hof kunt vinden. Onder meer over hoe u donateur kunt worden. We zoeken nog heel veel donateurs. Dat zijn onze beste vrienden.

Van deze maand af kunt u ook weer elke eerste zondag van de maand gratis deelnemen aan rondleidingen door de Hof. Aanstaande zondag 6 mei bent u om 14.00 uur daarvoor van harte welkom. Naast genieten van de vele vogelzang en de massale bloei van al die voorjaarsplanten, heeft u kans op allerlei insecten en vlinders.

Misschien dat na half mei de bijendemonstratiekast weer kan worden ingericht. Hij staat al klaar!

Dit jaar is uitgeroepen tot het jaar van de bij. Daardoor heeft u veel mogelijkheden om meer over deze prachtige diertjes te weten te komen. Niet alleen over hoe goed ze voor de mensheid zijn, maar ook over hoe ze bedreigd worden, onder meer door insecticiden. De Bijenstichting geeft een nieuwsbrief uit. Daarop kunt u zich gratis abonneren via het e-mailadres: info@bijenstichting.nl . U vindt er ook informatie over de nationale bijen-teldag op zondag 13 mei.

In uw tuin zult u het wel al gemerkt hebben. De brandnetels komen weer op! Of ze nooit zullen verdwijnen. En gegarandeerd, dat zullen ze ook niet. Zo lang u ijverig blijft wieden en spitten in uw perken, gedijen ze goed. Net als zevenblad!

Over de hele wereld komen enkele tientallen soorten brandnetels voor. In ons land, ook in ons Kennemerland, zijn het er slechts twee: de Grote brandnetel (Urtica dioica) en de Kleine brandnetel (Urtica ureus) . Als je ze goed bekijkt zijn het best mooie planten; bovendien zijn ze geliefd bij een flink aantal soorten vlinders. Maar wij mensen hebben er een broertje aan dood. Ze hebben namelijk zogenaamde brandharen aan hun stengels en de onderkant van hun bladeren. En die zijn gemeen voor ons. Bij aanraking breken de weerhaakjes af en komen in onze huid te zitten. Daar geven ze stoffen af die een brandende en jeukende werking hebben. Als je er niets tegen doet kan de pijn die je krijgt lang duren. Daarom, wrijf de plek meteen in met het sap uit een gekneusd blad van de Hondsdraf, zie de foto, of Weegbree en het probleem is snel verholpen. Beide plantjes staan vaak dicht in de buurt van brandnetels. De Hondsdraf bloeit nu volop!

Het goede van de brandnetel is dat de toppen van de plant veel vitamine C, ijzer, caroteen en bovendien nog vitamine D bevatten. Je kunt er prima soep van maken of ze verwerken in bijvoorbeeld kaas.

Van de Weegbree komen twee soorten al zo’n vier tot vijf duizend jaar algemeen in ons land voor. De Smalle weegbree (Plantago lanceolata) , ook wel Smalbladige weegbree genoemd en de Grote weegbree (Plantago major) ook wel Breedbladige weegbree genoemd.

De Latijnse naam Plantago betekent “voetzool”. Vooral de Grote weegbree gedijt zeer goed als er over wordt gelopen. Op zogenaamde tredpaden tref je ze veel. De Smalle weegbree staat liever in het weiland, en komt ook daar veel voor. De jonge bladeren van deze laatste kunt u, mede door de aanwezigheid van vitamine C en de goede smaak, prima in de sla verwerken.

Ik meldde u al dat het wrijven met gekneusd blad van de Weegbree over brandnetelsteken goed helpt tegen de pijn. Maar Weegbree was vroeger een middel om meer kwalen mee te bestrijden. Men maakte er siroop, thee en zalf van.

Momenteel kan het vocht uit een gekneusd blad ook nog goed gebruikt worden bij wondjes als gevolg van spinnen- of insectenbeten en bij allergische huiduitslag.

Wat is onze natuur toch mooi! Niet alleen om naar te kijken, te luisteren of op welke manier dan ook te beleven. De natuur blijkt vaak een remedie tegen alles. Heeft u even tijd? Op naar de natuur!

Willem Holthuizen,

Voorzitter Thijsse’s Hof.

Foto: Hondsdraf door Ekke Wolters

Deze column is ook verschenen in het Weekblad Kennemerland-Zuid en in de Haarlemmer.

Thijsse's Hof in april

Thu, 29 Mar 2012 00:00:00 +0200

Lente! Ga vooral naar buiten om ook dit jaar weer te zien hoe het leven in de natuur opnieuw begint. En als u dan toch zo’n beetje door de natuur loopt te mijmeren, sta er dan ook even bij stil dat onze aarde er ruim 150 miljoen jaar over gedaan heeft om een rijkdom van ruim 250.000 verschillende soorten bloeiende planten op te bouwen. Wat een kracht zit er in onze natuur! Maar bedenk dan ook graag even dat we er in de afgelopen 30 jaar met onze leefwijze makkelijk in geslaagd zijn enkele honderden van die soorten definitief uit te roeien. En dat is nog maar het begin, want als we zo doorgaan…. u vult het zelf maar in.

Nu een bezoekje aan Thijsse’s Hof brengen is echt de moeite waard. Als u nog niet weet waar het te vinden is: het ligt midden in het Bloemendaalse Bos. Achter het Pannenkoekenhuisje. Voor de navigatie: het adres is: Mollaan 4, 2061 BD Bloemendaal.

Deze maand begint meteen goed, want zondag 1 april (geen grapje) vieren wij onze jaarlijkse STINZENPLANTENDAG. Samen met het IVN verzorgen wij die voor u. Deelname helemaal gratis. En daarvoor kunt u tussen 13.00 en 15.00 uur meelopen met rondleidingen die u alles leren over de pracht van de bloei in het voorjaar in de tuinen van oude buitens, kloosters en kastelen. In ons Instructielokaal zijn boeken te koop en kunt u om 13.00; 14.00 en 15.00 uur kijken naar een powerpointvoorstelling over stinzenplanten. Wilt u er meer over weten? Kijk op onze website: www.thijsseshof.nl .

In onze plantentuin komen nu niet alleen maar stinzenplanten in bloei. Er schiet van alles de grond uit. U kunt dat allemaal zien. Voor uw gemak zetten we bij veel planten en struiken ook nog even de namen op een mooi bordje er bij. Dat gaat natuurlijk niet allemaal vanzelf. Veel mensen werken vrijwillig in onze Hof mee om alles er zo mooi mogelijk uit te laten zien. Het wekelijks bijhouden van de goede naambordjes bijvoorbeeld wordt al weer heel wat jaren door Rob Plooyer gedaan. Zo zoeken we nog meer vrijwilligers en vrijwilligsters voor allerlei werkzaamheden. Voelt u daar ook wat voor? U kunt zich aanmelden via onze website. Maar even langs komen en u melden bij onze hovenier Roland Brakel is natuurlijk net zo fijn.

Naast plantentuin is Thijsse’s Hof ook vogeltuin. Doordat de begroeiing zeer gevarieerd is, hebben we jaarlijks wel tussen de 22 en 24 vogelsoorten in het wild in onze tuin broeden, waarvan sommige met meerdere broedpaartjes. Van de mezen, de kool- en de pimpelmees, hebben we de meeste. Vaak wel 12 paartjes. Zij wonen graag in de door ons speciaal voor hen opgehangen nestkastjes. Als dank daarvoor eten zij flink van de in de Hof voorkomende rupsjes en larfjes. Zo blijft de plantentuin weer mooi omdat er minder van het blad wordt gevreten.

Over die mezen is onlangs de Leidse gedragsecoloog Wouter Halfwerk gepromoveerd op zijn onderzoek naar koolmezen en lawaai. Uit zijn onderzoek bleek dat door mensen gemaakt geluid van de industrie, het verkeer en de steeds groter wordende steden flink effect heeft op de natuur. Zo ook op koolmezen. Hij ontdekte dat koolmezen bij lawaai verkassen naar stillere plekken, waarna pimpelmezen hun plaats innemen. Populair gezegd komt dat doordat koolmezen een lagere geluidfrequentie produceren dan pimpelmezen. Bij veel lawaai hebben koolmezen daardoor meer moeite om met soortgenoten te communiceren dan pimpelmezen, die een hogere geluidsfrequentie voortbrengen en daardoor bij meer lawaai voor hun soortgenoten nog steeds “verstaanbaar” zijn. De heer Halfwerk deed echt geen half werk. Over het behoorlijk ingewikkelde en omvangrijke onderzoek kunt u een interessant artikel vinden in de Volkskrant van 28 februari 2012.

Maar ik was natuurlijk wel nieuwsgierig hoe dat in Thijsse’s Hof zat. Tussen 2005 en nu was de verhouding in het aantal broedparen koolmezen versus pimpelmezen opgeschoven van 10 tot 2 naar 7 tot 5. Dat zou het gevolg van meer lawaai kunnen zijn. Maar dan zouden die pimpelmezen zich allemaal aan de “drukke” kant, bij het Pannenkoekenhuisje en langs de Mollaan, hebben moeten vestigen! Helaas, nee. Slechts een had het gedaan, de andere pimpels wonen aan de stille kant.

Het kastje met de webcam hangt er ook weer. Nu maar hopen dat het bezet wordt. Misschien een pimpel, want het is daar druk! Veel plezier in de natuur deze lente!

Willem Holthuizen,

voorzitter Thijsse’s Hof.

Foto webcamkastje door Ekke Wolters.

Deze column is ook verschenen in het Weekblad Kennemerland-Zuid en de Haarlemmer.

Thijsse's Hof in maart

Thu, 23 Feb 2012 00:00:00 +0100

Deze maand begint de lente. En wel op 20 maart om 06.14 uur ’s morgens. Die dag zijn dag en nacht ongeveer een lang. Het woord lente is al oud. Het komt van het woord lang en verwijst naar het lengen der dagen. Door de eeuwen heen is de lente in de menselijke geest altijd verbonden geweest met vruchtbaarheid. Bij diverse lentefeesten, onder andere die waarbij veel eieren worden gegeten, worden vaak symbolen van vruchtbaarheid gebruikt. De paashaas is daar een van.

Thijsse vond helemaal niet dat op 20 maart de lente begon. Hij zei vaak, dat dan de tweede lente begint. De eerste hadden we volgens hem dan al gehad. Zoals zo vaak had hij natuurlijk groot gelijk. Want hazelaar en wilg zijn dan al uitgebloeid en de sneeuwklokjes en winterakonieten, begin maart nog prachtig, zijn dan volledig op hun retour.

Dit jaar, nu we zo lang flinke vorst hebben gehad, komt de lente misschien een beetje langzaam op gang. Maar zeker is dat op 1 april (geen grap) de “Stinzenplantendag” wordt gehouden. Schrijft u dat maar vast op in de agenda. In de column van april hoop ik u daarover meer bijzonderheden te kunnen geven.

Maart is, vind ik, de beste maand om de ontwikkeling van de prille groei te volgen.

De bomen zijn nog kaal, de struiken beginnen langzaam in blad te komen en het daglicht kan de bodem nog zeer goed bereiken. Zo kunt u de kruidlaag mooi bekijken. Die zit vol met stinzenplanten. Het sneeuwklokje en de winterakoniet zijn er begin maart nog wel, en in de loop van de maand wordt alles steeds mooier en kleurrijker. Bosgeelster, vingerhelmbloem, holwortel, longkruid, anemonen, daslook, wilde narcis, bostulp, sterhyacint , boshyacint en vele sleutelbloemen. Niet alleen in Thijsse’s Hof kunt u dat zien, maar elk binnenduinbos laat u daar op een of andere wijze van genieten.

Het nieuwe leven ontwikkelt zich niet alleen in de plantenwereld. Als het even boven de 10 graden is gaan de bijen vliegen en de padden trekken. Voor de padden komen dan weer vele tientallen vrijwilligers in de weer om ze veilig aan de andere kant van de voor hen gevaarlijke wegen te krijgen. Mooi werk en altijd met veel goed resultaat, vooral als u een beetje voorzichtig rijdt.

Het geroep, gefluit en getierelier van de vogels gaat ons misschien wel al ’s morgens wakker maken. Niets vind ik fijner! Het betekent dat onze gevederde vrienden volop bezig zijn met de paarvorming en het afbakenen van hun territoria. De populaire merel voorop, en de zanglijster laat zich met zijn juichend lied zeker niet onbetuigd in het morgenkoor. En let maar eens goed op, in de loop van de maand voegen zich nieuwe stemmen bij het koor. Het begint rond de tweede week van maart met de terugkeer van de tjiftjaf uit het zuiden. Vrij snel gevolgd door het zwartkopje.

Nu de bomen nog kaal zijn kunt u het vogelvolk ook goed bekijken. Neem er eens de tijd voor. En vast ziet u dan ook een eekhoorntje. Deze maand zijn ze nog in de paartijd en jagen ze elkaar in vliegende vaart na door de bomen. Vooral ’s morgens vroeg en tegen het donker worden.

“Onze” eekhoorn (Sciurus vulgaris), ook wel rode of gewone eekhoorn genoemd, komt in ons land en in heel Europa het meest voor. Hun lijfje is ruim 20 centimeter lang en hun prachtige pluimstaart ook. Hun kleur varieert enorm. Van bijna zwart via allerlei kleuren rood en bruin naar een beetje geelachtig. Ze hebben een mooi wit buikje. De gemiddelde eekhoorn blijft ongeveer 6 jaar in leven. Het zijn knaagdieren en ze eten noten, zaden, knoppen, schors en paddenstoelen. Maar ook eieren, insecten, kleine jonge dieren en jonge vogels die ze uit de holletjes en nesten roven. In Thijsse’s Hof zie je ze ook tijdens de wintervoedering zoals u op de foto kunt zien.

Ze bouwen hun bolvormige nesten van takjes dicht tegen de stam van naaldbomen en bekleden die met gras, mos en uitgeplozen mos. De jongen, meestal een drietal en in april geboren, blijven ongeveer acht weken in het nest en zijn als ze drie maanden oud zijn zelfstandig.

Hoe dan ook. Maart, april en mei. Het wordt feest in de natuur. Ga naar buiten en maak het mee! Kijk ook even op www.thijsseshof.nl voor speciale informatie.

Willem Holthuizen,

voorzitter Thijsse's Hof

Foto: eekhoorn door Ekke Wolters

Deze column is ook verschenen in Het Weekblad Kennemerland-Zuid en in de Haarlemmer.

Thijsse's Hof in februari

Thu, 26 Jan 2012 00:00:00 +0100

Het was echt een grote verrassing. Er kwamen diverse meldingen over waargenomen hulststruiken met stekelig blad aan de onderkant en gaaf blad aan de bovenste takken. Ze zijn in de Haarlemmer Hout, Groenendaal, Beeckestijn, Leyduin en op diverse plaatsen in Bloemendaal aangetroffen. Dank voor uw meldingen.

Eindelijk hebben we de laatste dagen een beetje vorstig weer gehad. Dat is goed voor onze natuur. Ook de vogels reageren er goed op. Ze gedragen zich wat minder lenteachtig en zoeken ook de voertafels bij onze huizen weer op.

In de Hof komen nu de 6^e groepen van de basisscholen op bezoek. Zo’n 1000 kinderen proberen we iets over vogels te leren. Het mooist voor ze is te kijken naar de vogels op onze voertafel. Als de kinderen een beetje rustig zijn komt er van alles langs. Diverse soorten mezen, de grote bonte specht, de boomklever, het heggenmusje, het roodborstje en als ze geluk hebben komt een eekhoorntje noten pakken uit een speciaal daarvoor gemaakt voederhuisje.

U kunt dat ook zelf bij ons komen doen. Op de zondagen 29 januari en 5 februari a.s. tussen 14 tot 16 uur en zaterdag 4 februari tussen 10 en 16 uur bent u van harte welkom. Raadpleeg nog wel even www.thijsse’shof.nl voor de zekerheid.

Februari is eigenlijk best een leuke maand. Alleen al de geschiedenis en de naamgeving zijn intrigerend. In de oudste Romeinse tijd, ten tijde van Koning Pompilius (er waren toen nog geen Romeinse keizers), werd het jaar van 10 maanden uitgebreid tot 12 maanden. De 12^e maand werd februari genoemd en was tevens de laatste maand van het jaar. De verrekening van het tijdsoverschot door eens in de vier jaar een dag aan het jaar toe te voegen gebeurde dan ook in februari. De bijnaam schrikkeljaar of sprokkeljaar, wat hetzelfde betekent, komt daarvan. Die functie is bij februari gebleven toen in de vijfde eeuw besloten werd het jaar met januari te laten beginnen.

Tijdsaanduidingen of niet, het is nu winter en dat betekent dat de eerste tekenen van het voorjaar zich aandienen.

Vooral te zien aan allerlei bloei van struiken als de hazelaar en els maar ook aan bol- en knolgewassen als sneeuwklokje, lenteklokje (zie de foto), winterakoniet, boeren krokus , winterpostelein en speenkruid.

In vroeger eeuwen werden die laatste twee zeer hartelijk verwelkomd.

Zowel speenkruid als winterpostelein bevatten in hun jonge blaadjes veel vitamine C. Dat was vroeger, toen het citrusfruit nog zeer zeldzaam was, voor het gewone volk de bron om in de winter vitamine C binnen te krijgen en zodoende de gevreesde ziekte scheurbuik te ontlopen. Bij scheurbuik kreeg je vreselijk last van bloedend tandvlees en liep je kans dat je tanden uitvielen.

Het speenkruid komt van oudsher in heel Europa voor, het winterpostelein komt oorspronkelijk uit Noord-Amerika, maar verblijft hier ook al vele eeuwen. Het werd verbouwd als winterharde groente en wist zich in het wild uitgebreid te verspreiden en te handhaven.

In Thijsse’s Hof zijn beide plantjes te vinden. Daar is nu ook het schaafstro mooi te bekijken. Vlak bij het beeld van Thijsse staat het en op nog veel meer plaatsen. Ze hoort tot de familie van de paardenstaartachtigen en is gemakkelijk te herkennen aan haar kegelvormige kop waar de sporen worden gevormd en de uit leden opgebouwde stengel. Ze is zeer rijk aan mineralen. Natrium, kalium, ijzer, mangaan, kalk, zwavel en magnesium zit er in. Ook heeft ze een hoog gehalte aan kiezelzuur (silicea) waardoor ze zo hard is dat ze vroeger als schuurmiddel werd gebruikt van tinnen borden, kannen en eetgerei. De plant is ook geneeskrachtig. Een thee er van of het sap werkt direct op de nieren en de blaas en bevordert zo de uitscheiding van urinezuur. Daardoor werkt het goed tegen reuma en helpt zelfs stenen in de nieren of de blaas te vergruizelen. In sommige reformzaken is het sap van de plant te koop. Dus ga daarheen als je het wilt proberen.

In alle jaargetijden is het prima toeven in onze natuur. Er is ook altijd iets te vinden waar je als mens baat bij kunt hebben. Kijk daarom goed om je heen en geniet er van. Het is zo mooi!

Willem Holthuizen,

Voorzitter Thijsse’s Hof.

Lenteklokje, foto Ekke Wolters.

Deze column is ook verschenen in Het Weekblad Kennemerland-Zuid.

Thijsse's Hof in januari

Sat, 14 Jan 2012 00:00:00 +0100

Graag wens ik alle lezers van mijn column een mooi en gelukkig 2012. Laten we hopen dat het met de economie weer een beetje beter gaat. Maar laten we vooral hopen dat we in 2012 nu eens ècht vooruitgang gaan boeken met wereldwijde maatregelen om de wereld ook voor komende generaties leefbaar te houden.

Veel mensen laten de kerstversiering staan of hangen tot na Driekoningen. Dat is dus tot morgen, 6 januari. In Thijsse’s Hof hebben we in het Instructielokaal de versiering zeker nog tot en met a.s. zaterdag 7 januari. Dan vieren we met onze vrijwilligers het nieuwe jaar.

Waarom het nu over kerstversiering hebben? Dat is makkelijk uit te leggen. In kerstversiering zit vaak hulst. En daar wil ik deze keer eens uitgebreid uw aandacht voor vragen.

Hulst (Ilex aquifolium L.) is namelijk de enige wintergroene loofboom die oorspronkelijk voorkomt in het noordwesten van Europa. Hij groeit daar, dus bij ons, bijna alleen maar op oude zandgronden. Dus hier bij ons in Kennemerland in de binnenduin bossen èn natuurlijk in Thijsse’s Hof.

Meestal blijft het een struik, maar soms ontwikkelt hij zich tot een niet al te grote boom.

De mooie rode besjes doen het niet alleen goed in onze winterbloemstukjes. Vogels zijn er ook dol op.

Thijsse had ook best een band met hulst. In zijn Verkade-album Winter, verschenen in 1909, schrijft hij er dit over:

“Wel vind ik het aardig, wanneer ik buiten in het wild hulsten aantref met stekelige bladeren aan de onderste takken en gave in den top. Daar is weer een heel verhaal aan vast. Men beweert namelijk, dat in het wild de hulst de gewoonte heeft, alleen stekelige bladeren voort te brengen zoo hoog als een grazende koe of een grazend hert kan reiken. Hoogerop is het niet nodig.

Ik behoef u niet te zeggen, dat deze bewering al heel dikwijls in twijfel getrokken is. Toch is het wel de moeite waard, er eens op te letten.”

Onze natuursporter, zoals hij zichzelf wel noemde, had natuurlijk gelijk. Eerst het zelf maar eens goed onderzoeken en dan conclusies trekken. In ieder geval kunt u in Thijsse’s Hof dit verschijnsel zien!

Maar nu direct ook een oproep aan u, lieve lezers en lezeressen. Kijk eens goed rond in de bossen en langs de bosranden waar u loopt. Staat er hulst? Zo ja, u kunt zo vaststellen tot hoe hoog de stekelige blaadjes gaan. En het dan graag even melden, vooral de vindplaats graag goed aangeven, via onze website www.thijsseshof.nl ter registratie.

Uit de lofzang van Thijsse over de hulst wil ik u nog wat citeren:

“Ik houd vooral van de hulst, omdat hij het heele jaar door een goede vriend van de vogels is. ‘s Winters geeft hij hun voedsel en schuilplaats, ’s zomers nestgelegenheid, vrij van katten.

Een hulsthaag is ondoordringbaar voor dat roofgespuis, als ge maar niet onder de struiken harkt. De bladeren vallen in Mei en Juni, nadat het nieuwe lot zich ontwikkeld heeft. Ge begrijpt, dat uit zoo’n laag harde, verdroogde hulstbladeren duizenden stekelpunten omhoog prikken en daar kan poes met al haar behendigheid niet doorheen. Ik heb zelf wel eens op handen en knieën door zoo’n haag moeten sluipen en weet er dus van mee te praten.”

En niet alleen Thijsse had grote liefde voor deze plant. Door de eeuwen heen is hij bij de mensheid, ondanks zijn stekelige bladeren zeer geliefd. Je kunt er prima een beschermende heg rond de (moes)tuin mee vormen. Maar in vroeger tijden was die liefde er ook door de geneeskracht die van blad, bes en bast uitging. Vooral een thee getrokken uit in juni geplukte jonge bladeren was als middel tegen bronchitis en griep erg in trek. Hulst hoort tot de bomen van Saturnus, die mens en dier taai en winterhard maken. Vroeger maakte men ook zogenaamde winterthee. Die werd getrokken van hulstbladeren, dennennaalden, jeneverbessen en gedroogde dennenspruiten. Dat hielp tegen griep, bronchitis, hoest, jicht en reuma.

Reuze interessant die hulst!

Nu maar lekker naar buiten. Uitkijken naar de hulst. En droom er maar van voor altijd verlost te kunnen zijn van al die winterkwaaltjes.

Willem Holthuizen,

Voorzitter Thijsse’s Hof.

Foto: Hulst (Ekke Wolters)

Deze column is ook verschenen in Het Weekblad Kennemerland-Zuid.